İşte Hattilere özgü az bilinen detaylar:

1. Kökenleri ve Coğrafyaları

• Yerli Anadolu Halkı: Hattiler, dışarıdan göçle gelmemiş, Anadolu'nun otokton (yerli) halkıdır.
• Yerleşim Alanı: Temel olarak Kızılırmak yayı (Kapadokya ve çevresi) ile Alacahöyük, Alişar ve Kültepe (Kaniş) bölgelerinde yaşamışlardır.
• Hattuşa'nın Kurucuları: Sonradan Hititlerin başkenti olacak olan Hattuşa (Boğazkale), adını ve ilk şehir temellerini doğrudan Hattilerden almıştır. "Hatti Ülkesi" ismi o kadar güçlüydü ki, burayı fetheden Hititler bile kendi ülkelerine "Hatti Ülkesi" demeye devam etmişlerdir.

2. Dilleri (Hattice)

• Kendine Özgü Dil: Hattice, Hint-Avrupa dil ailesine ya da Sami dillerine ait değildir; tamamen kendine has, izole bir dildir. Bazı dilbilimciler Kafkas dilleriyle yapısal benzerlikler kurmaktadır.
• Önekli Dil Yapısı: Kelimelerin köklerine ek getirmek yerine ön ekler kullanan bir yapıya sahipti. Hititler, Hattilerin dini ritüellerini ve dualarını değiştirmemiş, tabletlerinde Hattice metinleri aynen koruyup yanlarına Hititçe çevirilerini yazmışlardır.

3. Din ve Mitoloji (Anadolu İnancının Temeli)

Anadolu mitolojisinin ve panteonunun gerçek mimarları Hattilerdir. Hitit mitolojisinde gördüğümüz pek çok unsur Hattilerden miras kalmıştır:

• Güneş Tanrıçası (Wurusemu / Furuşemu): Hattilerin en yüksek mertebedeki tanrıçasıdır. Arinna şehrinin Güneş Tanrıçası olarak da bilinir ve bereketi, adaleti temsil eder.
• Fırtına Tanrısı (Taru): Wurusemu'nun eşidir. Dağların zirvesinde yaşar, gök gürültüsünü ve yaşam veren yağmurları kontrol eder.
• Boğa Kültü: Hattilerde boğa, Fırtına Tanrısı'nın kutsal hayvanı ve sembolüdür. Alacahöyük'te bulunan meşhur boğa heykelleri bu inancın eseridir.
• Toprak Ana ve Kubaba: Erken dönem koruyucu ana tanrıça figürü olan Kubaba, Hattiler ve Hurriler döneminde ortaya çıkmış ve Anadolu’nun binlerce yıllık Ana Tanrıça geleneğinin en önemli basamaklarından birini oluşturmuştur.

4. Sanat, Metal İşçiliği ve Semboller

Hattiler, özellikle maden işçiliğinde çağlarının çok ötesinde bir ustalığa sahiptiler. Bugün arkeoloji dünyasını büyüleyen en önemli eserleri onlara aittir:

• Güneş Kursları: Alacahöyük kral mezarlarında bulunan bronz güneş kursları, Hattilerin evren algısını, astronomiyle olan bağlarını ve dinsel ritüellerini simgeler. Ortasında geyik veya boğa figürleri barındıran bu dairesel semboller, evrenin ve güneşin hareketini temsil eder.
• Kral Mezarları Hazineleri: Altın, gümüş ve elektrum (altın-gümüş alaşımı) kullanarak muazzam takılar, kadehler ve törensel nesneler üretmişlerdir. Eserlerindeki geometrik desenler ve hayvan üslubu son derece gelişmiştir.

5. Sosyal Yapı ve Tarih Sahnesinden Çekilmeleri

• Şehir Devletleri: Hattiler merkezi bir imparatorluktan ziyade, kendi içlerinde bağımsız ama kültürel olarak bağlı şehir beylikleri (prenslikler) halinde yaşamışlardır.
• Hitit Asimilasyonu: M.Ö. 2000'lerin başlarında Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya gelen Hint-Avrupa kökenli Nesiler (Hititler), Hattilerin topraklarını parça parça ele geçirmiştir. Ancak Hititler, Hattileri yok etmek yerine onların kültürünü, dinini, tanrılarını, sanatını ve hatta ülke ismini tamamen benimsemişlerdir.

Kısacası Hattiler; siyasi olarak Hititlerin içinde erimiş olsalar da, kültürel olarak Hitit İmparatorluğu'nu besleyen ve Anadolu inanç mirasının DNA'sını oluşturan en köklü millettir.